عبد القادر بن حمزة بن ياقوت الأهري
ديباچه 16
الأقطاب القطبية أو البلغة في الحكمة
آقا محمد بن محمد رفيع گيلانى بيدآبادى أصفهاني ( ريحانة الأدب 1 : 194 و 4 : 249 ) اين را هم بگويم كه « رسالة فلسفية » در دست داريم كه در آن مسائلي كه دانشمندان يوناني واسلامى تا صدراى شيرازي دعوى كشف كردهاند برشمرده شده است . ( سپه - سالار 5 : 22 ش 2 / 1643 برگهاى 24 ب - 30 ر ) . الأقطاب القطبية يا البلغة في الحكمة مؤلف آن قطب الدين أبو الفضائل عبد القادر حمزة بن ياقوت اهرى حكيم صوفي درگذشتهء پايان سال 657 است كه آن را در روز 9 ذح عرفهء سال 628 آغاز كرده ودرست در 35 روز در روز چهار شنبه نيمهء محرم 629 به پايان برده است . من وآقاى ايرج افشار كه كهنترين وتازهترين نسخهء آن را ديده بوديم در فرهنگ إيران ( 13 : ص 311 وپس از آن ) آن را شناساندهايم . ايشان در راهنماى كتاب ( 12 : 589 ) ومجموعهء كمينه ( ص 17 - 171 ) هم نكاتى در اين زمينه افزودند . آقاى محمد على موحد نيز در راهنماى كتاب ( 20 : 204 - 215 ) در اين باره سخنانى سودمند آورده است . نام اين كتاب چنان كه در پايان دو نسخه ( ص 243 ) آمده است البلغة في الحكمة است ولى ابن الفوطي ( 4 ش 841 ) گويا همين را چون ديده است كه چند قطب در آن هست واهرى هم لقب قطب الدين دارد « الأقطاب القطبية » خوانده است . اهرى در اين كتاب مانند خود سهروردى از كتاب وسنت جاى جاى گواه مىآورد مانند ابن سينا وسهروردى به روش تمثيل أشارت مىكند وآيت « ادْعُ إِلى سَبِيلِ رَبِّكَ بِالْحِكْمَةِ وَالْمَوْعِظَةِ الْحَسَنَةِ وَجادِلْهُمْ بِالَّتِي هِيَ أَحْسَنُ » را مانند ابن سينا در منطق شفاء ( فن 8 خطابه مقاله 1 فصل 1 ) تأويل مىكند « 1 » ( ص 117 ) پس أو مانند فارابى وابن سينا وسهروردى
--> ( 1 ) - اين تأويل در روضة التسليم منسوب به خواجة طوسي ص 67 هم آمده است . ابن تيمية در الرد على المنطقيين ( 467 ) آن را نمىپذيرد .